تبلیغات
مقالات و گفتگو های فرهنگی - کدام تفسیر از عاشورا درست است؟
سه شنبه 8 دی 1388

کدام تفسیر از عاشورا درست است؟

   نوشته شده توسط: شهاب    

کدام تفسیر از عاشورا درست است؟
- آیا عاشورا یک امر تاریخی است؟ تفاسیر موجود در طول تاریخ چه نقشی در تحلیل واقعه عاشورا داشته اند؟ استاد رسول جعفریان با نگاهی تحلیلی به این پرسش ها پاسخ می دهد؟

بدون شناخت زمینه و زمانه تفاسیر مختلف عاشورا، نمی توان خود این تفاسیر را هم درک کرد.برای این که عاشورا یک امر تاریخی نیست.

کدام تفسیر از عاشورا درست است؟

کدام تفسیر از عاشورا درست است؟

اندیشه  - آیا عاشورا یک امر تاریخی است؟ تفاسیر موجود در طول تاریخ چه نقشی در تحلیل واقعه عاشورا داشته اند؟ استاد رسول جعفریان با نگاهی تحلیلی به این پرسش ها پاسخ می دهد؟

بدون شناخت زمینه و زمانه تفاسیر مختلف عاشورا، نمی توان خود این تفاسیر را هم درک کرد.برای این که عاشورا یک امر تاریخی نیست.

حجت الاسلام رسول جعفریان در گفت و گو با سرویس اندیشه خبر آنلاین با اشاره به این مطلب، تاکید کرد: عاشورا به گونه ای شبیه قرآن است که قابل تفسیر است. همان گونه که در مورد قرآن می گوییم تفاسیر مختلفی می توان از آن کرد، در مورد قیام عاشورا نیز باید همین امر را محقق بدانیم. شاید هم واقعا خدا این گونه خواسته است تا عاشورا برای همیشه به عنوان درسی برای ما باقی بماند.

مؤلف «تأملی در نهضت عاشورا»، اظهار کرد: این احتمال را هم می دهم که بسا مشکل ما یک مشکل معرفتی باشد که این گونه با واقعه عاشورا مواجه ایم. امر دیگری که کربلا را تحت تأثیر یک نگاه جدی تر و خردمندانه تری درآورد، این بود که در دوره رضاشاه و سپس دهه بیست، پرسشی تحت این عنوان مطرح می شود که خرافه چیست؟
وی افزود: ده ها مقاله و کتاب را می توان نام برد که خود متدینین این مباحث را در آن ها مطرح کرد ه اند. در مطبوعات هم این پرسش را مطرح می کردند که خرافه چیست؟ این پرسش از دوره رضاشاه باقی ماند، چون در دوره رضاشاه یا به عنوان بهانه و یا به خاطر هر امر دیگری، اظهار می کردند که ما دین را قبول داریم، ولی خرافه را نمی پذیریم.

مؤلف «تاریخ تشیع در ایران تا طلوع دولت صفوی» در همین باره گفت: آن هایی هم که تئوریسین این دوره بوده اند، همین امر را مطرح کرده اند. آن موقع البته خرافه چهارچوب تعریف شده ای نداشت. «احمد کسروی» آن قدر در این باره افراط کرد که حتی منکر تشیع و سپس اسلام شد. اما برخی آن را در حد همین نگاه های افراطی باقی مانده از عصر قاجاری، به هیئت داری و روضه خوانی محدود می کردند.
وی با اشاره به این مطلب که اگر ادبیات عاشورا در دوره قاجار را بررسی کنیم، می بینیم که در این دوره هر کتابی که داریم، عنوان «بکا» در آن وجود دارد، گفت: ادبیات عاشورا در دوره قاجار، ادبیات گریه است و هیچ نوع برداشت سیاسی ای از واقعه عاشورا نمی شود. مداحی هم به آن معنایی که اکنون داریم، در آن دوران وجود نداشت، بلکه تنها تعزیه بود.

مؤلف «حیات فکری سیاسی امامان شیعه» تصریح کرد: تعزیه محصول همان دوره است و ترکیبی از نقل های تاریخی ضعیف و آداب و ادبیات و هنری است که به خصوص دربار قاجا هم به دنبال آن ها بود. اگر تعزیه های دوره قاجار را ببینیم، متوجه خواهیم شد که بسیار مفتضح است و صورت زشتی دارد و غالبا وسیله تفریح است. البته این مطلب مربوط به تعزیه های «تکیه دولت» است. در میان مردم اما تعزیه، دارای صورت خالصانه ای هم است.
رئیس کتابخانه مجلس شورای اسلامی، با اشاره به این که اخیرا متنی را چاپ کرده است که در آن متن، زنی تعزیه های تکیه دولت و خانه اشراف را همراه با رفتارهای زشت ناصرالدین شاه گزارش کرده است، گفت: آن ها طی دو ماه تعزیه را برگزار می کردند. اصلا تمام تاریخ اسلام را به صورت تعزیه در می آوردند، نه فقط کربلا را و در این تعزیه ها انواع و اقسام داستان های خیالی وجود را وارد می کردند.

جعفریان با اشاره به نظریه مرحوم صالحی نجف آبادی، تصریح کرد: باز هم تأکید می کنم که نظریه مرحوم صالحی نجف آبادی، منهای تحقیقات تاریخی اش که در مقایسه با بسیاری از آثار دیگر جدی تر است، محصول نظریه ای است که بعد از سال 1342 در این کشور تولید شده است. همه در این ایام در حال تلاش هستند تا حکومت اسلامی را ایجاد کنند.
وی افزود: یکی فقه این حکومت اسلامی را مورد کنکاش قرار می دهد و دیگری از تاریخ استفاده می کند و آن یکی دیگر از بحث های کلامی. همه در تکاپو هستند تا این بحث را مطرح کنند، حتی یکی از مباحث درس خارج مرحوم آیت الله «سیدمحمدرضا گلپایگانی» هم مربوط به حکومت اسلامی و ولایت فقیه است.

مؤلف «مقدمه ای بر تاریخ تدوین حدیث»، با تأکید بر این نکته که این رویه در تحلیل گفتمانی عاشورا نشان می دهد که عاشورا برای مردم و متعلق به آن هاست، نه برای تاریخ، گفت: شاید بتوان گفت خدا عاشورا را برای مردم آفریده است و مردم حق دارند تفاسیر مختلفی از آن بکنند. البته یک پرسش هم چنان وجود دارد و آن این که منطق تفسیر عاشورا چیست؟  وی تأکید کرد: باید گفت هر چه که در بحث تفسیرهای مختلف قرآن گفتید، این جا هم باید بگویید. آیا تفسیر علامه طباطبایی درست است که یک تفسیر فلسفی است؟ یا تفسیر «طنطاوی» خوب است که یک تفسیر علمی است؟ یا تفسیر «جارالله زمخشری» خوب است که تفسیری ادبی است؟ یا اصلا میان این تفاسیر باید جمع کرد. در آن جا یک منطق تفسیری ادبی وجود دارد. این جا هم باید یک منطق تاریخی وجود داشته باشد. روش های تحقیق باید خوب رعایت شود و در عین حال حرمت تفسیرهای مختلف هم پاس داشته شود.

 استاد جعفریان خاطرنشان کرد: اگر کسی بپرسد که برای من کدام یک از این تفاسیر درست است، تنها چیزی که می توانم بگویم این است که صرف نظر از این که منطق تحقیق در این علم باید رعایت شود و به همه اشکالات احتمالی پژوهشی هم پاسخ داده شود، آن چه که هست، مقبولیت عمومی آن هم باید مراعات شود.